4 Dywizja Piechoty (4 DP) - wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Dowództwo 4 DP i jej oddziały stacjonowały we Włocławku, Toruniu i Brodnicy.

Formowanie

Dywizję sformowano 16 kwietnia 1919 na froncie w Galicji. Początkowo występowała w składzie trzech pułków. Po zmianie koncepcji organizacyjnej całości piechoty Wojska Polskiego uzupełniono ją czwartym pułkiem.

Skład

    * 14 pułk piechoty
    * 18 pułk piechoty
    * 37 pułk piechoty
    * 10 pułk piechoty

Ordre de Bataille dywizji w wojnie obronnej 1939

    * Kwatera Główna 4 DP
          o dowódca dywizji
                + płk dypl. Tadeusz Lubicz-Niezabitowski 1-4.IX i 12-13.IX
                + płk dypl. Mieczysław Rawicz-Mysłowski 4-12.IX (zm. 12.09 Głowno),
                + płk Józef Werobej 13-18.IX (19.IX dostał się do niewoli)
                + gen. bryg. Mikołaj Bołtuć 19-21.IX (zm. 21/22.09.1939 bitwa pod Łomiankami Górnymi),
          o dowódca piechoty dywizyjnej - płk dypl. Mieczysław Rawicz-Namysłowski (zm. 12.09 Głowno),
          o dowódca artylerii dywizyjnej - płk dypl. Andrzej Ludwik Czerwiński
          o dowódca saperów - mjr Teofil Boniecki
          o szef sztabu:
                + kpt. dypl. Łado Macharadze do 12.IX (zm. 12.09 Głowno).
                + kpt. dypl. Stefan Pękalski od 13.IX
                + dowódca łączności - mjr Jan Stanisław Hammer
                + kwatermistrz - rtm. dypl. Sławomir Zarzycki
                      # dowódca taborów - kpt. Tadeusz Smuszowicz
                      # komendant Kwatery Głównej
    * 14 Pułk Piechoty Ziemi Kujawskiej „Żbików”
          o dowódca pułku - ppłk dypl. Włodzimierz Brayczewski do 11.IX
          o dowódca pułku - ppłk Bohdan Stanisław Sołtys 11-12.IX (zm. 12.09 Władysławowo),
          o dowódca pułku - mjr Jan Łobza od 13.IX
          o I batalion - mjr Piotr Kunda
          o II batalion - mjr Jan Łoboza
          o III batalion - mjr Józef Rodzeń
    * 63 Toruński Pułk Piechoty
          o dowódca pułku - ppłk dypl. Władysław Winiarski (zachorował w trakcie mobilizacji)
          o dowódca pułku - ppłk Stefan Kaczmarczyk
          o I batalion - ?
          o II batalion - ?
          o III batalion - mjr Jan J. Nawrat
    * 67 Pułk Piechoty Wielkopolskiej
          o dowódca pułku - ppłk dypl. Karol Kumaniecki
          o I zastępca dowódcy pułku - ppłk Bohdan Stanisław Sołtys
          o I batalion -
          o II batalion -
          o III batalion - mjr Marian Tyborowski
    * 4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej
          o dowódca pułku - ppłk Józef Pyrek
          o I dywizjon (armat) -
          o II dywizjon (haubic) - mjr Kazimierz Falewicz
          o III dywizjon (haubic) - mjr Michał M. Szczepański
    * 4 Dywizjon Artylerii Ciężkiej - mjr Stefan Stachowski (zm. 20.09 Laski),
    * 4 Batalion Saperów - mjr Teofil Boniecki
    * 4 bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa - kpt. Leon Furmanowicz
    * szwadron kawalerii dywizyjnej – mjr Franciszek Józef Cymerman
    * 81 kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej - kpt. Leon Wyczółkowski
    * 81 kompania kolarzy - por. Ludwik Edward Czarnecki
    * 4 kompania telefoniczna - kpt. Józef Edward Piotrowicz
    * pluton radio (2 radiostacji N-1 lub 2 RKD)
    * pluton łączności Kwatery Głównej
    * drużyna parku łączności
    * samodzielny patrol meteorologiczny nr 4
    * pluton pieszy żandarmerii nr 4 - ppor. rez. Herbert Wojciech Wruck
    * kompania asystencyjna nr 181
    * kompania gospodarcza
    * poczta polowa Nr 16
    * pluton parkowy uzbrojenia nr 801
    * park intendentury typu I nr 801
    * kompania sanitarna nr 801 - mjr dr Henryk Stanisław Hyrczakowski
    * szpital polowy nr 801 - mjr dr Antoni Leon Kowalski
    * polowa pracownia dentystyczna nr 801
    * polowa kolumna dezynfekcyjno-kąpielowa nr 801
    * polowa pracownia bakteriologiczno-chemiczna nr 801
    * zespół przeciwgazowy nr 801
    * kolumna taborowa parokonna nr 801
    * kolumna taborowa parokonna nr 802
    * kolumna taborowa parokonna nr 803
    * kolumna taborowa parokonna nr 804
    * warsztat taborowy parokonny nr 801
    * pluton taborowy nr 4
    * Sąd Polowy 4 DP

Jednostki włączone w skład dywizji na czas wojny:

    * Batalion ON "Brodnica" - mjr Adam Fleszar(mjr Jakub Wojnarowski od 11 IX)
    * kompania ON "Grążawy"

Walki dywizji w 1939

Zgodnie z polskim planem obronnym 4 Dywizja Piechoty pod dowództwem płk. dypl. Tadeusza Lubicz-Niezabitowskiego weszła w skład Grupy Operacyjnej "Wschód" w składzie Armii "Pomorze" gen. Władysława Bortnowskiego. Jej zadaniem była osłona kierunku na Toruń. Wraz z 16 Dywizją Piechoty i Oddziałem Wydzielonym "Jabłonowo" zajęła pozycje na linii Grudziądz-Brodnica.

1 września dywizja była słabo atakowana przez niemiecki XXI Korpus. W związku z tragiczną sytuacją 16 DP miała większością swoich sił wesprzeć jej obronę wzdłuż rzeki Osy. W nocy zaatakowała i odepchnęła Niemców do miejscowości Orle i Słup, ale za rzekę nie zdołała ich odrzucić. 3 września toczyła uporczywe walki. Po południu rozpoczęła odwrót znad jezior Mełna i Gruty. 14 pp w rejonie Mełna został zaatakowany przez niemieckie lotnictwo i rozbity. Rozpoczął bezładny odwrót do Radzynia. Bojąc się o resztę oddziałów, dowódca dywizji wydał rozkaz do ogólnego odwrotu. Po tej decyzji stracił możliwość dowodzenia pułkami. Jego miejsce zajął płk dypl. Mieczysław Rawicz-Mysłowski.

W nocy z 6 na 7 września dywizja wycofała się wzdłuż Wisły do Włocławka. Następnie weszła w skład GO gen. Mikołaja Bołtucia jako odwód Armii "Poznań" w czasie bitwy nad Bzurą. Do walki została wprowadzona 11 września i miała nacierać na Głowno. Gdy rano czołowe oddziały przekroczyły Bzurę pod Sobotą i Orłowem, okazało się, że na drugim brzegu są już Niemcy. Po zaciętej walce wyrzuciła ich z Bielaw. Z Walewic i Rulic wyparła ich dopiero po wprowadzeniu odwodów, które zaatakowały skrzydła przeciwnika.

12 września do wieczora dywizja odpoczywała. 14 września w ramach natarcia Armii "Pomorze", atakowała w rejonie Łowicza pozycje niemieckich 10 i 24 DP. 18 września dywizja dotarła do rejonu koncentracji w Budach Starych, skąd przeprawiać się miała przez Bzurę.

Obsada personalna dowództwa dywizji

dowódcy dywizji:

    * gen. bryg. Franciszek Aleksandrowicz 1919
    * gen. bryg. Leonard Skierski 1919-1920
    * płk Stanisław Zygmunt Kaliszek 1920
    * płk Marian Jasiński 1920
    * płk dr Ferdynand Zarzycki 1920
    * płk dypl. Włodzimierz Ostoja-Zagórski 1920
    * gen. bryg. Mikołaj Bołtuć 1936-1939
    * płk dypl. Tadeusz Lubicz-Niezabitowski 1939
    * płk dypl. Mieczysław Rawicz-Mysłowski 1939
    * płk Józef Werobej 1939
    * gen. bryg. Mikołaj Bołtuć 1939

dowódcy piechoty dywizyjnej:

    * płk SG Stanisław Sołłohub-Dowoyno X.1924-III.1927 → dowódca 12 DP
    * płk piech. Bolesław Jatelnicki-Jacyna od III.1927
    * płk dypl. Mieczysław Rawicz-Mysłowski do 3.IX.1939
    * płk dypl. Tadeusz Lubicz-Niezabitowski od 3.IX.1939

szefowie sztabu:

    * ppłk SG Leopold Stanisław Müller -1924-
    * mjr SG Alojzy Horak II.1926-1928
    * kpt. dypl. Włodzimierz Macharadze